Η
Μονεμβασιά περιλαμβάνει ένα νησάκι, απότομο και βραχώδες που συνδέεται με τη
Λακωνική γη με μια γέφυρα. Ο οικισμός ιδρύθηκε τον 6ο αιώνα από τους κατοίκους
της Λακωνίας. Ένας δεύτερος οικισμός δημιουργήθηκε αργότερα, σε ένα χαμηλότερο
επίπεδο και γρήγορα εξελίχθηκε σε μια πόλη εξαιρετικής στρατηγικής σημασίας.
Μετά από ένα σύντομο διάστημα κυριαρχίας και επιβολής του πάπα, η περιοχή κατακτήθηκε από τους Βενετούς το 1464. Το 1540 κατακτήθηκε από τους Τούρκους και η παρακμή του έγινε ακόμη πιο εμφανής. Το 1690 ξαναδόθηκε στους Βενετούς και το 1715 κατακτήθηκε πάλι από τους Τούρκους.
Ήταν η πρώτη από τις κατακτημένες πόλεις της Πελοποννήσου που απελευθερώθηκε από τους Έλληνες το 1821.
Η 5η Εφορία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων έχει αναστηλώσει τα κατεστραμμένα τμήματα των τοίχων της πόλης και τις τοιχογραφίες της Αγίας Σοφίας. Στην Κάτω πόλη, ο τοίχος κατα μήκος της θάλασσας ξαναχτίστηκε, ο Μουσουλμανικός ναός αναστηλώθηκε, η ανατολική και η δυτική θέση του οχυρωτικού τοίχου συνενώθηκε και πολλές από τις εκκλησίες επισκευάστηκαν και αναστηλώθηκαν.
ΜΝΗΜΕΙΑ
Ο οικισμός
ο οποίος χωρίζεται σε δύο τμήματα, χτισμένος σε διαφορετικά
επίπεδα, καθένα με διαφορετική οχύρωση. Τμήματα από τα αμέτρητα Βυζαντινά και
προ-Βυζαντινά μνημεία διατηρούνται στην περιοχή της Επάνω πόλης που δεν
κατοικείται σήμερα.
Εκκλησία της Αγίας Σοφίας
στην πάνω πόλη. Οκταγωνική εκκλησία που αναγνωρίστηκε από
μερικούς λόγιους ως το μοναστήρι της Παναγίας της Οδηγήτριας που χρονολογείται
το 1150.
Κάτω Πολη
Η περιοχή κατοικείται σήμερα και
πολλά από τα απομεινάρια των κτιρίων έχουν αναστηλωθεί από την 5η Εφορεία. Ο
οικισμός περιβάλλεται από οχύρωση σε σχήμα Υ με τοίχο που έχει δύο εισόδους, μία
στην ανατολική και μία στη δυτική πλευρά, καθώς και μια μικρή έξοδο στη θάλασσα.
Εκκλησία του Χριστού ελκώμενος
Τρίκλιτη βασιλική με τρούλο εκκλησία, με κυκλική οροφή, με
νάρθηκα, ένα χτιστό σύνθρονο και ένα επισκοπικό θρόνο. Σημαντικές φορητές
εικόνες της προ-Βυζαντινής περιόδου, διατηρούνται στο εσωτερικό της εκκλησίας.
Μουσουλμανικός Ναός
Χτίστηκε περίπου την πρώτη περίοδο της Οθωμανικής
κυριαρχίας(16ος αιώνας), μετατράπηκε σε Φράγκικη εκκλησία κατα τη διάρκεια της
Βενετικής κυριαρχίας και στη συνέχεια έγινε Μουσουλμανικός Ναός κατά τον 18ο
αιώνα. Έχει αναστηλωθεί και φιλοξενεί την αρχαιολογική συλλογή της Μονεμβασιάς.
Εκκλησία της παναγίας της Μυρτιδιώτισσας.
Μονόκλιτη
βασιλική χτισμένη το 1700. Το εσωτερικό είναι διακοσμημένο με ξύλινο
σκαλιστό τέμπλο.
Εκκλησία του Αγίου Νικολάου
Τρίκλιτη βασιλική με τρούλο και
κυκλική οροφή, χτισμένη το 1703.
Εκκλησία της Παναγίας της Χρυσαφίτισσας.
Τετραγωνικό δωμάτιο με χαμηλό τρούλο, χτισμένο τον 17ο
αιώνα.